Piosenki w języku shina łączą Kaszmirczyków podzielonych granicą
Młodzi muzycy z indyjskiej i pakistańskiej części Kaszmiru nagrywają piosenki w języku shina i wrzucają je do sieci. Dla społeczności rozdzielonej Linią Kontroli to sposób, by słyszeć się nawzajem bez ryzykownych rozmów z krewnymi po drugiej stronie.
Piosenka zamiast telefonu
Shina to język rdzennej ludności z doliny Gurez, regionu Drass w Ladakhu oraz Gilgit-Baltistanu. Linia Kontroli, która oddziela indyjską część Kaszmiru od pakistańskiej, przecięła tę społeczność na dziesięciolecia. W Gurezie nie ma lokalnego przejścia, którym rodziny mogłyby odwiedzać krewnych w Gilgit.
Mieszkańcy Guresu i Drass mówią, że z powodu restrykcji bezpieczeństwa boją się dzwonić lub pisać do bliskich za granicą, bo kontakt mógłby wzbudzić podejrzenia. Wrzucenie piosenki na Facebooka czy YouTube jest bezpieczniejsze: po drugiej stronie ktoś może jej posłuchać, a nikt nie musi się z nikim kontaktować bezpośrednio. Artyści zaczęli publikować w ten sposób pod koniec lat 10. XXI wieku, a w 2020 roku internetowa muzyka shina służyła już mieszkańcom do odnawiania więzi. Anonimowy nauczyciel z wioski Purana Tulail opisuje to tak, że przez muzykę można przekazać wiadomość bez jej wysyłania.
Głosy z obu stron granicy
Dwudziestopięcioletni Aasim Yaseen z wioski Buglinder usłyszał od studenta Tanveera, że ten słucha jego utworu „Sangh Mukh Shamah”. Takie spotkania pomagają mu wytrwać, bo lokalnie muzyki często nie uznaje się za prawdziwą pracę. Rodzinna historia Yaseena jest typowa dla regionu: daleki krewny został w Gilgit-Baltistanie po podziale, a z czasem kontakt się urwał.
Po pakistańskiej stronie popularność zdobył 38-letni Salman Paras, który łączy shina folk z popem. Jego piosenka „Karay Karay”, nagrana z Alim Zafarem, ma miliony wyświetleń. Pewien muzyk z kaszmirskiej strony odnalazł jego nagrania na YouTubie i dał znać, że krewni rodziny Parasa mieszkają w miasteczku Kangan. Rodziny jeszcze się nie spotkały, ale ktoś rozpoznał więź dzięki muzyce. Paras ujął to krótko:
- „Politycznie jesteśmy podzieleni, ale muzycznie nasze serca biją razem” – mówi Salman Paras.
Chciałby wystąpić w Gurezie i Ladakhu, o ile uda się załatwić zezwolenia i wizę. Z kolei 29-letni Iftikhar Uddin Iftikhar z Gilgit cieszy się, że jego utwory docierają do słuchaczy w Kaszmirze i Ladakhu.
Brak pieniędzy i zasięgu
Sława w sieci nie rozwiązuje codziennych problemów. Yaseen studiuje muzykę w Srinagarze, ponad 160 km od domu, a wyprodukowanie jednego utworu kosztuje go od 30 tys. do 35 tys. rupii indyjskich (ok. 318–372 dolarów). Muzycy dzielą się więc mikrofonami, głośnikami, instrumentami i umiejętnościami montażu. Część wsi przy Linii Kontroli ma słaby zasięg lub wcale go nie ma, a zimą śnieg potrafi odciąć drogi na miesiące.
Podobne kłopoty ma Zain Drassi z Drass: wokal można nagrać na miejscu, ale aranżacje i produkcję trzeba robić w Srinagarze, Bhaderwah lub w sąsiednim Himachal Pradesh. Trudno też o tradycyjne instrumenty i ludzi, którzy potrafią na nich grać. Repertuar przetrwał dzięki starszym śpiewakom, takim jak Yousuf Naseem z Kangan, który od trzech dekad pielęgnuje shina w swoich pieśniach. Jego rodzina opuściła Gurez podczas konfliktu w Kargil w 1999 roku.
Co to oznacza z polskiej perspektywy
Sprawa nie dotyczy bezpośrednio Polski ani Unii Europejskiej, ale pokazuje mechanizm znany także z Europy: internet i platformy z muzyką pozwalają małym językom i rozproszonym społecznościom zaistnieć poza lokalnym kręgiem. Tam, gdzie granica jest silnie zmilitaryzowana, a kontakty z rodziną bywają ryzykowne, piosenka okazuje się jednym z niewielu bezpiecznych kanałów.
Warto też pamiętać o tle politycznym. Relacje Indii i Pakistanu są napięte, a po kwietniowym ataku koło Pahalgam w 2025 roku oba kraje wymieniły uderzenia. Mieszkańcy Guresu opowiadają, że chronili się wtedy w schronach lub ewakuowano ich do tymczasowych obozów. Dlatego dla wielu rodzin muzyka pozostaje prostszą drogą do kontaktu niż oficjalne procedury.
Źródło: Al Jazeera – „Young musicians connect a community across the Line of Control”
